Kalí anástasi
Griekenland maakt zich op voor de viering van het Paasfeest. Ondanks eerdere voorspellingen, lijkt het erop dat de zon zich van zijn beste kant laat zien, zodat de lammeren en geiten zonder probleem buiten aan het spit kunnen.
Pasen is het belangrijkste feest in de Grieksorthodoxe kerk. De wederopstanding van Jezus Christus wordt massaal gevierd in Griekenland. De week voor Pasen heet hier "Grote Week". Ook iedere dag wordt tijdens deze week met Grote aangeduid. Zo krijg je op tv het weerbericht het weer voor Grote Woensdag en Grote Donderdag. De ellenlange journaals - vier tot vijf kwartier nieuws is hier geen uitzondering - besteden ook aandacht aan de prijs van lammeren en geiten op de markt of de kwaliteit van de paasversiering in de hoofdstad.
Op zijn Paasbest heeft in onze wijk Iraklio deze week een nieuwe betekenis gekregen. Het plein bij de metrohalte zag er de afgelopen tijd niet meer uit door alle graffiti op alle muurtjes en banken. De gemeente heeft een blik schilders opengetrokken. In drie dagen tijd zijn alle muurtjes geverfd, zijn er nieuwe perken aangelegd met coniferen, bloeiende geraniums en rozen dik in de knop, en is de bevloeiing hersteld.
Wat doen Grieken met Pasen? Ze gaan naar de kerk, geven elkaar cadeautjes,
verven (rode) eieren, eten lam en laten de wijn rijkelijk vloeien. De
belangrijkste kerkdiensten zijn op vrijdag en zaterdag. In iedere kerk staat een
met witte bloemen versierd graf van Christus. Vroeg op de vrijdagavond worden
deze graven rondgedragen. Volgens onze Griekse juf is "dit meer een 'volta' -
een wandeling - maken dan naar de kerk gaan." Op zaterdagavond om elf uur begint
de Paaswake. Aan het eind van deze dienst rond middernacht wordt de boodschap
verkondigd dat Jezus uit de dood is verrezen en wordt het licht ontstoken met de woorden "Christus is verrezen" en "Hij is waarlijk
opgestaan". De vlam wordt eerder op de dag uit het graf van Christus in
Jerusalem naar Griekenland overgebracht met speciale vluchten van Olympic
Airways. Het licht verspreidt zich van voor naar achter in de kerk doordat een
ieder zijn of haar meegenomen kaars met reeds brandende kaarsen aansteekt. De
kaarsen zijn fraai versierd of gedecoreerd met linten, waar kleine cadeautjes
aan zijn vastgebonden. Het is hier de gewoonte om de kaarsen cadeau te geven.
Het is eigenlijk de bedoeling dat je de kaars brandend mee naar huis neemt en
met het roet van de kaars je huis zegent door een kruis te maken op de muur boven
je deur. Wij moeten een paar honderd meter de heuvel aflopen, dus wij vrezen dat
dat niet gaat lukken.
Traditioneel wordt het vasten gebroken bij thuiskomst na de kerkdienst met een ingewandensoep, de majeiritsa. Maar er zijn ook Grieken genoeg die griezelen van ingewanden, dus zijn er voldoende variaties op de soep zonder ingewanden. Een lekkere kippensoep is ook een goed alternatief. De Vastentijd begint aan het eind van Carnaval en eindigt op Paaszondag. Mensen die vasten eten in deze periode geen vlees. In de Grote Week wordt het strengst gevast en eet een deel van de Grieken ook geen kaas en eieren, gebruikt geen (olijf)olie en drinkt geen wijn. De Griekse keuken kent tal van recepten, speciaal voor de vastentijd.
Op zondagochtend vroeg is het tijd voor de mannen om de lammeren en geitjes aan het spit te rijgen. De vrouwen zorgen voor de rest van de goedgevulde dis. Wij hebben enkele jaren geleden de fout gemaakt om naar Hollandse traditie een uitgebreid paasontbijt te nuttigen, niet wetende dat de zondagse lunch tussen 12 en 13 uur zou beginnen. Nu moet een licht ontbijt genoeg zijn om onze bijdrage aan het paasmaal te bereiden en de wandeling naar Nea Ionia te maken. Daar schuiven we bij Ester en haar Griekse familie aan tafel voor het Paasmaal. Wij nemen Grieks lam, eigengemaakte bitterballen en een nog te bakken aardbeienslagroomtaart mee. Vandaag hebben we het lamsvlees (5 (!) kg) besteld bij de slager. Ik liep argeloos naar binnen voor een bestelling van twee lamsbouten. Maar nee, aan bouten deed hij niet. Een schaap, een half schaap, of anders gewoon een aantal kilo. In goed overleg met het slagersechtpaar komen we uit op vijf kilo voor acht personen. Gelukkig weet ik uit eerdere ervaring - waarbij we met gemak anderhalf kilo aten met ons drieën - dat een lam over veel bot beschikt en we dus niet de komende drie weken lamsvlees hoeven te eten. Bij gebrek aan een barbecue met spit bereiden we het vlees in de oven. Je kunt deze barbecues met spit wel in alle soorten en maten kopen, maar aangezien we bovendien geen idee hebben hoe je een heel beest aan een stok rijgt en al helemaal niet hoe we het daarna van ons huis naar onze Paaslunchlokatie krijgen, kiezen we voor deze bereidingswijze. Ik heb een gebruiksaanwijzing meegekregen van de vrouw van de slager, want mijn kookboeken gaan niet verder dan 2 kilo vlees.
Tot het daadwerkelijk Pasen is, wenst men elkaar Kaló Pásxa (Vrolijk Pasen) of Kalí Anástasi ofwel goede verrijzenis.