Verkiezingskoorts (5)
PERCEPTIES
Nog een paar nachtjes slapen en dan… het feest der democratie! Stemmen! Ook wij mogen stemmen voor de Nederlandse Tweede Kamer. Wij mogen al vanaf zaterdag 18 november stemmen via internet. Tot nu toe is dat nog niet afgeblazen, want die waarschuwing werd gegeven toen we ons aanmeldden. Het zou nu veel te kort dag zijn om nog per post te stemmen, dus neem ik aan dat het door gaat.
Hier in Griekenland zie je niets op TV over Nederland. En dus ook niet over de verkiezingen. We worden hier op de hoogte gehouden van de verkiezingstijd in Nederland door in het bijzonder mij broer, die er mooie hapklare brokken van weet te maken. Dan merk ik dat ik wel heel erg blij ben dat ik de hoofden er niet bij zie en de geluiden er niet bij hoor. Via het internet kunnen we de kranten en de teletekst natuurlijk volgen. Maar ik zat wat op de krantenwebsites te kijken de laatste tijd en daar viel me op dat er eigenlijk niets écht in discussie was. De Nederlandse deelname aan Afghanistan? Europa? Milieu? Het lijken allemaal geen issues (meer?) te zijn. Economie en centen en dat is het dan. Geen wonder dat Balkenende, naar ons gemeld wordt, wel in alle talkshows te vinden is, maar geen inhoudelijke discussie aangaat.
Tja, wanneer ik Balkenende was zou ik het ook prima vinden zo. We hebben het hier met de verkiezingen voor de burgermeester van Athene gehad. De ND had in februari de zittende burgermeester minister van Buitenlandse Zaken gemaakt en er een tussenpaus neergezet. De échte kandidaat, Kaklamanis, was toen nog een redelijk populaire minister. Die begon de race tegen de Pasok-kandidaat met een voorsprong van ruim 20%. De tactiek werd toen ook: veel foto-opportunities, soundbites in de tv-journaals, maar geen individuele interviews met kranten of debat. Zijn tegenstander probeerde een paar keer een onderwerp op te gooien, maar door niet te reageren viel dat helemaal dood. In de opiniepeilingen bleef de voorsprong gewoon bestaan en groeide steeds een klein beetje wanneer de Pasok-kandidaat (met de voor mij wat ongelukkig klinkende naam Skandalitis), een man met 20 jaar ervaring en ook landelijk bekend, weer een nieuw onderwerp aansneed. Je kon de ND-kandidaat wel interviewen, maar alleen schriftelijk. Toen dat zo goed voor hem bleek te werken en wél interviews geven zo slecht voor Skandalitis besloot die dat ook maar te doen. Die kranten die onafhankelijk van de partijen zijn schreeuwden natuurlijk moord en brand, maar helpen deed het niks. De ND-kandidaat is uiteindelijk met gemak in de eerste ronde gekozen op zijn kennelijke uitstraling als een safe pair of hands.
Het lijkt er dus op dat Balkenende dezelfde tactiek volgt: je veel laten zien overal, veel lachen en niets wezenlijks zeggen. Geen idee hoe dat in de hoofden van de kiezer nu precies tot kortsluiting leidt, maar het blijkt steeds weer te werken. Volgens mij kom je daar alleen maar doorheen door met iets echt heel erg nieuws of radicaals te komen (lekker hard polariseren als grote oppositiepartij, zoals Pronk nog wel eens kan/kon) zodat zelfs de TV gaat verlangen dat de premier inhoudelijk reageert. Maar Marijnissen dan? Tja, dat is nog steeds geen grote partij en of de peilingen nu eens echt uitkomen of dat ze weer terug zakken op de dag van de verkiezingen? Pas dan is het echt interessant voor mainstream persland. Óf graven naar dirt. Zou er echt niks in een kast verborgen zitten bij Balkenende? Bos gaat natuurlijk enorm op z’n gezicht door zo te gaan jammeren in de Telegraaf vlak voor de verkiezingen. Dat had hij nooit moeten doen en tóch heeft hij wel gelijk. Vooral het CDA heeft eigenlijk nooit anders op hem gereageerd dan persoonlijk. Maar dan had hij daar al veel eerder stampij over moeten maken. Dán had het in z’n voordeel kunnen werken.
Polariseren is in de Nederlandse context natuurlijk al 30 jaar een volledig taboe. Dat doé je niet en de meerderheid straft het ook steeds weer af. Allemaal samen in het midden is veel lekkerder. Consensus. Die is kennelijk toch steeds weer groter dan ik durf te vrezen. Maar er zijn toch best mensen die “zeggen waar het op staat?!” ‘Zo’n Kamp durft toch mooi maar te zeggen hoe het is met zijn constatering dat het zwerfafvalprobleem te maken heeft met de toestroom van migranten uit arme landen: “Je zou ’s in die landen moeten gaan kijken wat een rotzooi het daar is.” En die Wilders heeft een raar kapsel, maar gelijk heeft hij wel. Natuurlijk niet wat betreft mijn buurman, maar nu je het er over hebt… En wanneer je dat dan racisme noemt is dat eigenlijk schandalig. Dat slaat elke discussie dood. Straks kom je nog aan met de Tweede Wereldoorlog…’ Met andere woorden: een meerderheid staat eigenlijk wel achter wat dit soort types zeggen. Ze vinden het op z’n hoogst wat ongepast dat het uitgesproken wordt en zullen daarom liever op een zwijger stemmen, waarvan ze het vermoeden hebben dat hij dat ook wel vindt. ‘Kies voor Elkaar’. Wat een perfecte slogan van het CDA. Geen speld tussen te krijgen. Einde discussie. Van alle discussie?
En toch maar stemmen volgende week. Via internet. Als daar maar niets mis gaat. Storing, computer lek, potlood vast in de CD-drive. En dan heb ik het nog helemaal niet over fraude. Legio mogelijkheden daarvoor natuurlijk, ondanks alle bezweringen dat het systeem volledig veilig is. Waarom stemt Amsterdam nu maar weer met het potlood?
Een tijd geleden vroeg ik of er nog wat uit de aangekondigde onderzoeken naar fraude op de stembureaus was gekomen. Natuurlijk is daar niks echt onderzocht. De PvdA is overal in de stad aan de macht en heeft geen er geen belang bij. Er is geen onafhankelijk toezicht of verkiezingen in Nederland. De voorzitters van de Kiescommissies zijn de burgemeesters en/of stadsdeelvoorzitters. Die moeten dan onderzoek gaan doen naar aantijgingen van fraude. De overige leden zijn meest ambtenaren. De leden van de stembureaus zijn veelal ook ambtenaren van hetzelfde stadsdeel of dezelfde gemeente, dus collega’s, en er zitten zelfs nogal wat lokale politici als leden van de stembureaus. Vaak al jaren op hetzelfde bureau, samen met dezelfde mensen. En al deze mensen zijn belanghebbend en dus per definitie niet onafhankelijk. En al deze mensen zouden zichzelf dus moeten gaan controleren? Ken je dat verhaal over Arnhem? Daar zie je ’s avonds een hele stoet ambtenaren uit het gemeentehuis het plein oversteken naar het Provinciehuis, waar zij zitting hebben in de Provinciale Staten. En uit dien hoofde moeten ze toezicht houden op zichzelf als gemeenteambtenaar. Zo heb je helemaal geen geld meer nodig om corruptie in stand te houden. Maar wanneer je dit aankaart is men massaal beledigd omdat je de persoonlijke integriteit in twijfel trekt. En dát kan toch niet. Het komt niet eens op dat het niet over de persoon gaat, maar om het niet meer functioneren van de controlemechanismen in een democratie.
Ik kan me goed voorstellen hoe dat in de loop van de tijd er zo ingeslopen is. Vaak omdat het wel makkelijk was. Goh, zo sloeg je twee vliegen in één klap: Je had kandidaten én ook nog eens kandidaten die kennis van zaken hadden, want ze waren toch al ambtenaar die zich met dit of dat bezig hielden én zo kon je ook allerlei stroperige red tape wat minder stroperig maken. Ach, en wanneer het zo uitkomt ook heel wat stroperiger maken, zodat een plan dat je niet bevalt er gewoon nooit door komt.
Maar gelukkig staat Nederland op de 10e plaats van minst corrupte landen ter wereld, las ik laatst. Transparency International heeft zijn jaarlijkse rapport weer uitgebracht. Finland staat bovenaan, met IJsland en Nieuw Zeeland. Griekenland staat als laagste EU-land op een 54e plaats. Mooi, dat hadden we allemaal wel zo gedacht. Alleen toen ik verder las viel me wat raars op. Het blijkt te gaan om de ‘percieved corruption’ en veelal om hoe mensen hun eigen land ‘percieven’. En dan verbaast me die 10e plaats van Nederland ineens helemaal niet meer. Want zo percipiëren Nederlanders inderdaad Nederland. En buitenlanders ook. Dat de werkelijkheid anders is gaat er maar steeds niet in. Zelfs wanneer er iets is dat helemaal in tegenspraak is met dit beeld van zuiverheid en ideaal (zoals de moorden op Fortuyn, Van Gogh, de anti-buitenlanderhouding, het Aholdschandaal, bouwfraude etc.) dan kan dit dat beeld niet veranderen. Het zijn incidenten en het blijven incidenten. Raar is dat. Andersom werkt het ook. Grieken hebben een heel negatief beeld van hun land en daarbij vergelijken ze het steeds met West-Europa. Zelfs wanneer je naast hun voorbeelden bijna identieke voorbeelden vanuit Nederland zet, dan zijn ze wel heel erg verbaasd, maar het veranderd hun perceptie niet.
De ‘hoge heren doen toch wat ze zelf willen’ en ‘het zijn allemaal zakkenvullers’ dan maar?
Na de Amerikaanse (Congress) verkiezingen schreef een columnist deze week: “People still care deeply about our government, despite every invitation to disillusionment. …we still stroll down to church and cast our ballots. We live on hope.” (Garrison Keillor, Tribune Media Services in
And I thought of the nations that will take a very long time before they can enjoy such quiet elections. I thought of the burned schools that I had seen on foreign assignments.
Sitting at a school desk again, I suddenly felt an unprecedented gratitude for those who have the gall to think they can represent me.
It was the touch of democracy.”
Dat het Engels van deze Griek op ons Nederlanders pompeus overkomt, doet zeer ter zake. Wij gaan stemmen.
Waarop? Dat doet er niet zo toe, maar het zal geen verrassing zijn:
