Afstanden

In Nederland is een mens gewend dat voorzieningen als ziekenhuizen binnen een redelijke afstand beschikbaar zijn. Het kan wel zijn dat je voor een bijzondere operatie van Bergen op Zoom naar Leiden moet of vanuit Drente naar Nijmegen, maar je hoeft er geen vliegtuig voor te pakken.

In Griekenland is het een ander verhaal. Athene is een waterhoofd. Hier wonen vier-en-een-half van de 11 miljoen inwoners die Griekenland rijk is. In Athene zijn er gezondheidsvoorzieningen te over. Maar als je op Chios woont pak je rustig de boot – acht uur varen – om de in hoofdstad een mammografie te laten maken. Natuurlijk is er een lokaal ziekenhuis maar gespecialiseerde apparatuur is er niet. In geval van nood vliegen ze je van het eiland af. De afstanden zijn hemelsbreed niet groot - 281 km naar Athene - maar er zit zoveel water tussen.

In Canada zijn die afstanden wel degelijk groot, zeker als je in het hoge noorden woont. Yukon ligt in het noordwesten van Canada en grenst aan Alaska. Onze petekinderen wonen in Faro, een dorp van 400 inwoners op 320 kilometer van de hoofdstad Whitehorse (25.000 inwoners). Faro heeft een nursing station. Bij de lokale kruidenier annex souvenirwinkel hangt een briefje dat de tandarts langs komt. Het dichtstbijzijnde ziekenhuis is in Whitehorse. Zodra er een beetje apparatuur bij komt kijken (voor het maken van een mri-scan bijvoorbeeld) sturen de artsen je door naar Calgary of Vancouver. Dat is vergelijkbaar met de afstand Amsterdam-Athene.

Wij hebben enkele weken voor onze petekinderen gezorgd, omdat onze zwager voor een operatie naar het ziekenhuis in Calgary moest. En als je dan een paar weken in een Canadees dorp vertoeft, word je je ook bewust van heel andere afstanden. Die tussen mensen.

In iedere cultuur is er een bepaalde afstand, waarop mensen met elkaar praten, naast elkaar zitten. Als mensen te dicht bij komen, ben je geneigd om letterlijk afstand te nemen. Je doet een stap achteruit of gaat een stukje opzij. De afstand tussen Grieken is wat kleiner dan tussen Nederlanders. Grieken pakken je even vast of leggen een hand op je arm of schouder bij het praten en gaan vaak tegen je aan staan. Zelfs bij vreemden. Ik weet nog goed dat we naar ons huidige huis kwamen kijken en ik samen met de eigenaresse op de bank zat en dacht: ‘die zit lekker knus bij me of ze me al jaren kent.’

In Canada gaapt er een groot gat tussen mensen. Het valt ons meteen al op als we bij op onze koffers staan te wachten op het vliegveld. Een groep koorleden neemt afscheid van elkaar. Ze kussen niet, maar geven elkaar een soort omhelzing, waarbij de schouders elkaar raken. Die omhelzing kan op dezelfde manier variëren als ‘kussen in de ruimte’ en drie stevige zoenen. Het zag er vooral uit als dat eerste. De hug is bijzonder innig voor Canadezen. Het is gewoner om een afstand van gauw een meter te bewaren – of ervoor te zorgen dat er een stuk meubilair tussen jou en je gesprekspartner zit. We maken dit mee bij ons bezoek aan de dierenarts (over afstanden gesproken: bijna 650 kilometer heen en weer als je kat ziek is) die angstvallig de behandeltafel tussen ons en hem inhoudt. En vervolgens geen hand schudden bij het vertrek voelt bizar aan vanuit zowel een Nederlandse als een Griekse context. In de Superstore, een Noord-Amerikaanse supermarkt waar de paden tussen de schappen makkelijk voldoen aan de Nederlandse eisen voor een fietspad in twee richtingen – valt op hoe Canadezen al heel vroeg voor je uitwijken bij het lopen. Als Ton op een groentevak afstand stapt een vrouw al opzij als hij nog eens op een afstand van twee meter is! Ik interview twee keer mensen met de halve kantoorruimte en een bureau tussen mij en de betreffende persoon in.

Ook tussen vrienden is de fysieke afstand niet altijd kleiner. Ik heb een goede vriend van mijn zus en zwager zien binnenkomen, die – terwijl mijn zwager ruim twee weken is weggeweest – groet en zonder welk ander contact dan ook op drie meter afstand gaat zitten. Gelukkig – vanuit mijn eigen beleving van afstand en contact – zijn er ook vrienden die binnenkomen en niet alleen mijn zus en zwager, maar ook ons trakteren op een stevige hug. Bovendien is mijn eigen zus een ouderwets Hollandse knuffel niet verleerd.